Tadeusz Dołęga-Mostowicz

From eBookWiki

Tadeusz Dołęga-Mostowicz (właść. Tadeusz Mostowicz, przydomek "Dołęga", wzięty z rodowego herbu matki, przybrał w latach dwudziestych) ur. 10 sierpnia 1898 w Okuniewie na Witebszczyźnie, zm. 20 września 1939 w okolicach Kut na Pokuciu. Jego ojciec, Stefan, był prawnikiem. Matka, Stanisława z Potopowiczów, prowadziła rozległe gospodarstwo domowe w Okuniewie i wychowywała oprócz Tadeusza jeszcze dwoje dzieci: Władysława i Janinę. Dworek Potopowiczów - Mostowiczów był jednym z pierwszych w guberni. W Wilnie około 1915 roku ukończył gimnazjum. O działalności w konspiracyjnych organizacjach nie wiadomo wiele. Ale w czasie studiów na Uniwersytecie w Kijowie był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Wojna, a potem rewolucja październikowa odcisnęła się w istotny sposób na losach całej rodziny. Okuniewo znalazło się po stronie radzieckiej. Rodzina po długiej tułaczce przybyła do Polski. Tadeusz dość wcześnie stracił kontakt z domem. Nie bardzo wiadomo, co działo się z nim w latach 1917 - 1918. O tych latach nie mówił nigdy. Prawdopodobnie przez Finlandię, Szwecję udało mu się powrócić do Warszawy. Wiadomo, że w roku 1918 wstąpił do wojska jako ochotnik. Brał udział w kampanii 1920 roku. Z wojska wyszedł około roku 1922. Pierwsze dwa lata pobytu w Warszawie były bardzo trudne. Na początku był zecerem w dzienniku Rzeczpospolita, jednak wkrótce szybko awansował na korektora, aby niedługo zacząć pisać drobne relacje, informacje o wypadkach... Sytuacja ulega zmianie około 1924 roku. W tym czasie zamieszkuje przy ulicy Grójeckiej 40, w domu wuja Zygmunta Rytla, profesora Politechniki Warszawskiej. Nie sposób odpowiedzieć na pytanie, czy znany w stolicy i ustosunkowany profesor mógł pomóc przyszłemu pisarzowi w awansie. Faktem jednak jest, że od roku 1925 na łamach dziennika ukazują się artykuły i felietony podpisane T.M., TEM lub pseudonimem C.hr. Zan, który dawał się czytać jako: Chrzan. W tym też roku ukazały się pierwsze opowiadania Dołęgi - Mostowicza. Po przewrocie majowym w 1926 r. cięte pióro Mostowicza sprawiło, że naraził się zwolennikom Piłsudskiego i we wrześniu 1927 r. został na ulicy napadnięty, wywieziony do lasku i tam pobity oraz wrzucony do glinianki przez sanacyjną bojówkę. W 1928 r. Mostowicz, już od 1925 r. ogłaszający w prasie humoreski i opowiadania, zrywa z dziennikarstwem i zajmuje się wyłącznie pracą sensu stricte literacką. W 1929 r. kończy pierwszą powieść, Ostatnia brygada, opublikowana w 1930 r. na łamach katowickiej gazety "Polonia". Popularność i pozycję wyrobiła mu jednak dopiero Kariera Nikodema Dyzmy (1932), po której pisarz wydawał po dwie powieści rocznie (w sumie napisał ich 17), uzyskując ogromne - jak na ówczesne czasy - honoraria (dochody jego wynosiły, podobno, ok. 15 000 zł miesięcznie). W momencie wybuchu II wojny Mostowicz znalazł się w przygranicznym miasteczku Kuty, gdzie organizował obronę, i gdzie 20 września 1939 r. dosięgła go kula z ręki żołnierza wkraczających oddziałów radzieckich. Ciało jego zostało ekshumowane i pochowane na warszawskich Powązkach w 1978 r.