George Orwell

George Orwell, właściwie Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903, zm. 21 stycznia 1950) – lewicowy pisarz i publicysta angielski, urodzony w Motihari w Indiach, do Anglii przeprowadził się w 1907 roku. Pochodził z niezamożnej rodziny. Stypendia zapewniały mu miejsca w ekskluzywnych szkołach Wellington College i Eton College, ale nie uwolniły go od kompleksu klasowej niższości. Przez pewien czas pracował w Birmie w Królewskiej Policji Kolonialnej.

Brał udział w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1937, gdzie walczył na froncie po stronie republikańskiej w ochotniczych oddziałach antystalinowskiej (trockistowskiej) partii marksistowskiej POUM. Ścigany przez sterowane przez rezydenta NKWD w Hiszpanii Aleksandra Orłowa komunistyczne bojówki (Gwardia Szturmowa) podczas nakazanej przez Moskwę akcji likwidacji POUM (czerwiec 1937) i wymordowywania jej członków (w tym żołnierzy na froncie), cudem uszedł z życiem i wydostał się z Hiszpanii. Swoje wspomnienia z tego okresu zawarł w autobiograficznym eseju W hołdzie Katalonii, wydanym w Anglii jeszcze w czasie trwania hiszpańskiej wojny domowej (1938), który stanowił świadectwo jego ostatecznego rozstania się z komunistycznymi złudzeniami i demaskował zbrodniczą rolę sowieckich służb specjalnych NKWD i GRU w Republice Hiszpańskiej.

Doświadczenia tego okresu i wynikające stąd refleksje były również źródłem dwóch jego dzieł, dzięki którym jest najszerzej znany. Są to powieści: Rok 1984 (uznawana za jedną z pierwszych powieści sf prezentujących alternatywną przyszłość – wizję komunistycznego państwa totalitarnego sprawującego totalną kontrolę nad ludźmi, przeszłością i językiem, prowadzącego wojnę z innymi państwami totalitarnymi – określanej jako antyutopia) oraz Folwark zwierzęcy – "bajka" polityczna (w tradycji Ezopa) – opisująca w formie przypowieści mechanizm przewrotu społecznego i jego konsekwencje.

Z racji oczywistego odniesienia do rzeczywistości i praktyki sowieckiej obydwie książki były zakazane przez cenzurę w krajach komunistycznych, mimo że propaganda w PRL (w pozostałych krajach komunistycznych samo nazwisko Orwell stanowiło tabu) usiłowała czasem przedstawić Rok 1984 jako krytykę rządów Labour Party – oczywiście bez możliwości zapoznania się polskiego czytelnika z treścią książki. Do upadku komunizmu była ona obecna w przekładzie polskim jedynie na emigracji (ukazała się bezpośrednio po wydaniu angielskim), w latach osiemdziesiątych XX wieku w wydawnictwach niezależnych (poza cenzurą) oraz w 1988 w obiegu oficjalnym (PIW). Stanisław Lem streścił Rok 1984 w jednej ze swoich książek.

George Orwell zmarł w wieku czterdziestu siedmiu lat na gruźlicę (której nabawił się, oprócz odniesionych ran, w trakcie wojny hiszpańskiej). Czas ostatnich trzech lat życia dzielił pomiędzy łóżkiem szpitalnym, tworzeniem Roku 1984, wreszcie wyprawami ukochanym motocyklem Royal Enfield 350. Pod koniec życia najprawdopodobniej nawiązał współpracę z brytyjskim kontrwywiadem. Miał mu przekazać listę pisarzy, których uważał za krypto-komunistów i którym nie należało ufać (por. piątka z Cambridge). W oczach Orwella, uważającego się za socjalistę, stalinowski komunizm był najgorszym z możliwych systemów.

Orwell jest autorem pojęcia "Wielki Brat patrzy" ("Big Brother is watching you") (Rok 1984), zdania "wszystkie zwierzęta są równe, ale niektóre są równiejsze od innych" ("all animals are equal, but some animals are more equal than others") (Folwark zwierzęcy), określeń: "nowomowa" ("new-speak"), "policja myśli" ("thought police"), "dwójmyślenie" ("double-think"), "myślozbrodnia" i wizjonerem totalnej elektronicznej inwigilacji.

[edytuj] Powieści Georgea Orwella

• Na dnie w Paryżu i w Londynie (Down and out in Paris and London) (1933)
• Birmańskie dni (Burmese Days: A Novel) (1934)
• Córka proboszcza (A Clergyman’s Daughter) (1935)
• Wiwat aspidistra (Keep the Aspidistra Flying) (1936)
• Droga na molo w Wigan (The Road to Wigan Pier) (1937)
• W hołdzie Katalonii (Homage to Catalonia) (1938)
• Brak tchu (Coming Up for Air) (1939)
• Folwark zwierzęcy (Animal Farm) (1945)
• Rok 1984 (Nineteen Eighty-Four) (1949)

W Polsce ukazało się ponadto kilka zbiorów jego esejów, felietonów i listów oraz Dzienniki wojenne (2006) zawierające m.in. fragmenty dziennika z czasów wojny, teksty audycji BBC, które Orwell przygotowywał jako pracownik Ministerstwa Propagandy, instrukcje dla dowodzonego przezeń oddziału Home Guard oraz korespondencje wojenne z wyzwolonej Europy.